از شهرک هوشمند تا ریل مس و پرواز رفسنجان
گزارش میدانی ـ تحلیلی مهرکریمان نیوز از سفر وزیر صمت و استاندار کرمان به شهربابک و رفسنجان در هفته دولت
هفته دولت در کرمان اینبار با مجموعهای از پروژهها و وعدههایی همراه شد که از توسعه صنایع کوچک و دانشبنیان آغاز شد، در شهربابک به قلب صنعت مس رسید و در رفسنجان با بازگشت هواپیما به باند فرودگاه شهدای این شهرستان پایان یافت؛ سفری که در آن، یک محور مشترک بیش از هر چیز به چشم میآمد: تلاش برای تبدیل ظرفیتهای موجود استان به زیرساختهای پایدار برای تولید، اشتغال و توسعه.
در جریان این سفر، خبرنگار مهرکریمان نیوز همراه استاندار کرمان و هیئت اعزامی بود و از نزدیک در جریان افتتاح و بهرهبرداری از پروژههایی قرار گرفت که هر کدام بخشی از پازل توسعه استان را تکمیل میکنند. با این حال، در کنار آمار سرمایهگذاری و پروژههای افتتاحشده، مطالبات شهرستانها نیز همچنان خود را نشان میداد؛ مطالباتی که نشان میدهد توسعه صنعتی زمانی میتواند برای مردم ملموس باشد که آثار آن در زندگی، محیطزیست، اشتغال و زیرساختهای عمومی نیز دیده شود.
ایثار نصر؛ شروع مسیر از صنعت کوچک و هوشمند
نخستین ایستگاه این روایت، شهرک صنعتی غیردولتی ایثار نصر کرمان بود؛ مجموعهای ۸۰ هکتاری که با حضور وزیر صنعت، معدن و تجارت و استاندار کرمان به بهرهبرداری رسید و قرار است فراتر از یک شهرک صنعتی معمولی، به سمت هوشمندسازی حرکت کند.
حسین میجانی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان کرمان، اعلام کرد پروانه تأسیس این شهرک در سال ۱۴۰۳ صادر و پروانه بهرهبرداری آن در ابتدای سال ۱۴۰۵ صادر شده است. در حال حاضر هشت واحد صنعتی در این مجموعه فعال هستند و ظرفیت اشتغال نزدیک به ۶۰۰ نفر را ایجاد کردهاند.
اهمیت ایثار نصر اما فقط در مساحت و تعداد واحدهای مستقر خلاصه نمیشود. برنامهریزی استان این است که این شهرک به عنوان شهرک صنعتی هوشمند توسعه پیدا کند و در ادامه، به پایلوت شهرکهای صنعتی تمامهوشمند کشور تبدیل شود.
در این مدل، هوشمندسازی تنها به خطوط تولید محدود نخواهد بود؛ خدمات، واگذاریها، قراردادها و فرآیندهای اداری شهرک نیز قرار است در این مسیر قرار گیرند. اگر این هدف عملیاتی شود، ایثار نصر میتواند از یک محل استقرار واحدهای تولیدی به الگویی برای مدیریت مدرن شهرکهای صنعتی تبدیل شود.
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، در آیین افتتاح این شهرک، توسعه زیرساختهای صنایع کوچک و متوسط را یکی از راهبردهای استان دانست و تأکید کرد که طی یک سال گذشته تمرکز بیشتری بر توسعه فضا و زیرساختهای مورد نیاز این بخش صورت گرفته است.
استاندار معتقد است نتیجه این اقدامات باید در افزایش اشتغال صنعتی استان دیده شود؛ موضوعی که اهمیت آن زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم صنایع کوچک و متوسط سهم مهمی در ایجاد اشتغال و تنوعبخشی به اقتصاد دارند.
در همین مسیر، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان از آمادهسازی ۲۰ واحد در شهرک صنعتی خضراء برای استقرار شرکتهای دانشبنیان خبر داد؛ واحدهایی که قرار است به جوانان و شرکتهایی کمک کنند که مرحله آزمایش محصول را پشت سر گذاشته و آماده ورود به تولید انبوه هستند.
البته توسعه شهرک صنعتی بدون زیرساختهای زیستمحیطی کامل نمیشود. پروژه تصفیهخانه فاضلاب شهرک خضراء نیز در همین چارچوب در حال پیگیری است.
از صنعت کوچک تا قلب مس؛ شهربابک در مدار سرمایهگذاری
از کرمان، مسیر سفر به شهربابک رسید؛ شهرستانی که نام آن با معدن و صنعت مس گره خورده است. اینبار اما سخن از پروژههایی بود که قرار است زنجیره تولید، انرژی، حملونقل و حتی زیرساخت اجتماعی این منطقه را همزمان تقویت کنند.
پنج پروژه شرکت ملی صنایع مس ایران در شهربابک با مجموع سرمایهگذاری حدود ۱۸۷ میلیون یورو، در مراسمی با ارتباط ویدئوکنفرانسی با رئیسجمهور افتتاح شد.
در میان این پروژهها، کارخانه فلوتاسیون سرباره خاتونآباد با سرمایهگذاری حدود ۹۵ میلیون یورو قرار دارد؛ طرحی که ظرفیت تولید سالانه حدود ۳۶ هزار تن کنسانتره مس با عیار ۲۲ درصد را دارد و برای حدود ۲۰۰ نفر اشتغال مستقیم پیشبینی شده است.
هدف از اجرای این پروژه، بازیابی سرباره حاصل از فرآیند ذوب و افزایش بهرهوری واحد ذوب عنوان شده است؛ فرآیندی که قرار است ارزش افزوده بیشتری برای مجموعه صنعتی شهربابک ایجاد کند.
محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، این طرح را یکی از پروژههای مهم افتتاحشده در استان دانست و بر آثار تولیدی و زیستمحیطی آن تأکید کرد. به گفته وی، ظرفیت تولید سالانه ۳۶ هزار تن کنسانتره از نظر اقتصادی قابل توجه است و آبگیری و بازگشت آب در این فرآیند نیز میتواند آثار زیستمحیطی مثبتی داشته باشد.
اما در کنار این تصویر، یک مطالبه مهم از سوی مردم شهربابک نیز مطرح شد: رفع آلایندگی خاتونآباد.
غلامرضا نویدی، نماینده مردم شهربابک در مجلس، صراحتاً بر ضرورت رفع دائمی آلایندگی خاتونآباد تأکید کرد و گفت نگرانی مردم درباره آلودگی و حتی تلفشدن دامها به یک دغدغه جدی تبدیل شده است.
همین موضوع، یکی از نقاط مهم این سفر بود؛ جایی که توسعه صنعتی و دغدغه زیستمحیطی در کنار یکدیگر قرار گرفتند. افزایش تولید مس زمانی میتواند دستاورد کامل تلقی شود که مردم منطقه نیز سهم خود را از آثار مثبت آن احساس کنند و هزینههای زیستمحیطی توسعه به حداقل برسد.
برق برای تولید؛ ۴۲ مگاوات خودتأمین
پروژه دوم، نیروگاه سیکل ترکیبی ۴۲ مگاواتی خودتأمین خاتونآباد بود که با سرمایهگذاری ۳۵ میلیون یورو اجرا شده است.
این نیروگاه در شرایطی اهمیت پیدا میکند که ناترازی انرژی یکی از چالشهای جدی صنایع کشور است. طبق اعلام وزیر صمت، نیروگاه در خرداد امسال به مرحله راهاندازی و سنکرونشدن رسیده و هدف آن تأمین برق مورد نیاز مجموعه و کاهش آثار ناترازی انرژی بر تولید است.
برای یک منطقه صنعتی، تأمین پایدار انرژی فقط یک پروژه زیرساختی نیست؛ مستقیماً با استمرار تولید، حفظ اشتغال و جلوگیری از توقف خطوط تولید ارتباط دارد.
وقتی مس از جاده به ریل میرود
پروژه سوم، اتصال ریلی کارخانه ذوب خاتونآباد به شبکه سراسری کشور بود؛ خطی به طول ۱۷.۶ کیلومتر که ظرفیت جابهجایی سالانه ۶۰۰ هزار تن اسید سولفوریک و دو میلیون تن کنسانتره را دارد.
اهمیت این پروژه را میتوان در دو کلمه خلاصه کرد: ایمنی و لجستیک.
با انتقال بخشی از بار از جاده به ریل، تردد خودروهای سنگین در مسیرهای جادهای کاهش پیدا میکند. طبق اعلام وزیر صمت، این خط ریلی سالانه حدود ۸.۵ میلیون لیتر صرفهجویی در مصرف گازوئیل نیز به همراه خواهد داشت.
این پروژه همچنین برای حدود ۳۵ نفر اشتغال مستقیم ایجاد میکند و پس از حدود پنج سال و نیم به مرحله بهرهبرداری رسیده است.
در واقع، ریل در اینجا فقط یک مسیر حملونقل نیست؛ حلقهای از زنجیره ارزش مس است که میتواند هزینه و مخاطرات جابهجایی مواد را کاهش دهد.
جاده میدوک؛ توسعه وقتی به ایمنی میرسد
بخش نخست باند دوم محور میدوک نیز در این سفر به بهرهبرداری رسید. این پروژه ۱۵ کیلومتری با سرمایهگذاری حدود ۲۰ میلیون یورو اجرا شده و هدف اصلی آن افزایش ایمنی، کاهش تصادفات و تسهیل حمل مواد معدنی و تجهیزات عنوان شده است.
در کنار پروژههای صنعتی، این طرح نشان میدهد که توسعه معدن و صنعت بدون توسعه مسیرهای دسترسی امکانپذیر نیست.
ورزشگاه ۱۰ هزار نفری؛ سهم مردم از مسئولیت اجتماعی
پنجمین پروژه، فاز نخست ورزشگاه ۱۰ هزار نفری شهدای صنعت مس بود؛ مجموعهای که در زمینی به مساحت ۲۴ هکتار و با سرمایهگذاری حدود ۱۸ میلیون یورو از محل مسئولیت اجتماعی شرکت ملی صنایع مس ایران احداث شده است.
این پروژه حدود ۵۵ نفر اشتغال ایجاد خواهد کرد و هدف آن توسعه زیرساخت ورزشی و افزایش نشاط عمومی منطقه عنوان شده است.
محمد اتابک نیز در جریان سفر، این پروژه را از نظر اجتماعی حائز اهمیت دانست و تأکید کرد که منابع مسئولیت اجتماعی شرکت ملی مس میتواند در توسعه زیرساختهای عمومی مناطق پیرامونی فعالیتهای صنعتی نقش داشته باشد.
اما در شهربابک، مسئولیت اجتماعی فقط به ورزشگاه ختم نمیشود. نماینده مردم شهرستان فهرستی از مطالبات دیگر را نیز مطرح کرد؛ از بیمارستان ۱۵۰ تختخوابی و پروژه تصفیه آب گرفته تا فاز دوم ورزشگاه، راه، مسکن، آموزش نیروی انسانی و استفاده بیشتر از پیمانکاران و نیروهای بومی.
طالبی: زنجیره ارزش مس باید در کرمان کامل شود
در میانه افتتاح پروژهها، استاندار کرمان یک موضوع را به عنوان نیاز اساسی استان مطرح کرد: تکمیل زنجیره ارزش مس.
محمدعلی طالبی معتقد است شرکت ملی مس میتواند در جایگاه راهبر و سرمایهگذار، اقدامات ماندگاری برای تکمیل این زنجیره در استان انجام دهد.
این نگاه از یک جهت اهمیت دارد: کرمان سالهاست بخش قابل توجهی از ظرفیت معدنی خود را در اختیار دارد، اما ارزش واقعی توسعه زمانی بیشتر میشود که مراحل مختلف فرآوری، تولید و صنایع پاییندستی در داخل استان تقویت شود.
طالبی همچنین از روند تعیین تکلیف برخی محدودههای بلاتکلیف مس خبر داد و معدن کرور در جنوب استان را یکی از مطالبات مردم دانست و ابراز امیدواری کرد این معدن بهزودی تعیین تکلیف و وارد فرآیند اجرایی شود.
اعتبار مالیاتی؛ مسیر دیگری برای بازگشت سرمایه به استان
یکی دیگر از محورهای سخنان استاندار، استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی بود.
طالبی اعلام کرد پروژههای استان در این زمینه در حال نهایی شدن است و پروژههایی که با شرکت ملی مس به تصویب برسند و درباره آنها تفاهم شود، از اعتبار مالیاتی این شرکت کسر خواهند شد.
هدفگذاری استان نیز روشن اعلام شد: رسیدن کرمان به جایگاه نخست کشور در استفاده از اعتبار مالیاتی.
استاندار معتقد است استفاده درست از این ظرفیت میتواند دانشگاههای استان را فعالتر کرده و تحرک جدیتری در شرکتهای دانشبنیان ایجاد کند.
اگر این رویکرد از مرحله تفاهم و مصوبه عبور کرده و به پروژههای واقعی منجر شود، میتواند یکی از مسیرهای مهم پیوند دادن ثروت حاصل از صنایع بزرگ با نیازهای توسعهای استان باشد.
مدرسهسازی؛ مسئولیت اجتماعی در مسیر دیگری
در این سفر، مدرسهسازی نیز در میان مسئولیتهای اجتماعی شرکتهای بزرگ قرار گرفت.
طالبی از تفاهمنامه استان با شرکت ملی مس، گلگهر، گوهرزمین و دو خودروسازی استان خبر داد و شرکت ملی مس را در کنار گلگهر، از مجموعههای پیشرو در این حوزه دانست.
تأکید رئیسجمهور بر مدرسهسازی نیز به گفته استاندار میتواند به تسریع اجرای این تفاهمنامهها کمک کند.
روایت دیگری از توسعه؛ وقتی محیطزیست همچنان مطالبه است
شاید مهمترین بخش تحلیلی سفر شهربابک همینجا شکل بگیرد.
در یک سو، کارخانه فلوتاسیون، نیروگاه، ریل، جاده و ورزشگاه قرار دارند؛ سرمایهگذاریهایی که مجموع آنها حدود ۱۸۷ میلیون یورو اعلام شده است.
در سوی دیگر، نماینده مردم درباره آلایندگی خاتونآباد، تأمین آب، بیمارستان، راه، اشتغال نیروهای بومی و سایر مطالبات شهرستان سخن میگوید.
این دو تصویر الزاماً در تضاد با یکدیگر نیستند، اما یک پیام روشن دارند: توسعه صنعتی باید همزمان با توسعه کیفیت زندگی مردم پیش برود.
کرمان برای حفظ جایگاه خود در اقتصاد معدن و مس، تنها به سرمایهگذاری صنعتی نیاز ندارد؛ آب، انرژی، محیطزیست، حملونقل، نیروی انسانی، آموزش و زیرساختهای اجتماعی نیز بخشی از همین زنجیره توسعهاند.
وزیر صمت: کرمان در مسیر تحول صنعتی است
محمد اتابک در این سفر، کرمان را استانی با ظرفیتهای قابل توجه اقتصادی توصیف کرد و گفت این استان از نظر ارزش افزوده در زمره استانهای برتر کشور قرار دارد.
به گفته وزیر صمت، صنایع فلزی، معدن و صنایع غذایی استان رشد قابل توجهی داشتهاند و در حوزه مس نیز اتفاقات مثبتی در حال رخ دادن است.
اتابک همچنین با اشاره به پروژه خاتونآباد، ظرفیت اضافهشدن ۳۶ هزار تن کنسانتره مس را قابل توجه دانست و تأکید کرد که جمعآوری و بازگشت آب در این فرآیند میتواند شرایط زیستمحیطی مناسبتری ایجاد کند.
او همچنین اعلام کرد از ابتدای هفته دولت، ۲۷ طرح صنعتی و معدنی با مجموع سرمایهگذاری ۱.۴ میلیارد یورو و اشتغال حدود ۲ هزار نفر با مشارکت وزارت صمت و ایمیدرو به بهرهبرداری رسیده است.
از شهربابک تا رفسنجان؛ مقصد بعدی، فرودگاه
اما سفر در شهربابک تمام نشد. مقصد بعدی رفسنجان بود؛ جایی که برخلاف صدای ماشینآلات و پروژههای صنعتی، اینبار صدای موتور هواپیما قرار بود نشانه یک اتفاق متفاوت باشد.
فرودگاه شهدای رفسنجان پس از یک دوره وقفه، دوباره شاهد برقراری پرواز شد.
محمدعلی طالبی در مراسم نخستین پرواز فرودگاه رفسنجان گفت این فرودگاه میتواند به یکی از فرودگاههای فعال استان تبدیل شود و مبدأ و مقصد پروازهای مختلف باشد.
استاندار کرمان با اشاره به وجود پنج فرودگاه فعال در استان، ظرفیت هوایی کرمان را فرصتی برای توسعه گردشگری و رونق اقتصادی دانست.
در همین سفر، طالبی از تصویب گمرک خارجی فرودگاه جیرفت و پیگیری مراحل اجرایی آن خبر داد و همچنین به بازسازی فرودگاه بم و بهرهبرداری مجدد از آن اشاره کرد.
اما شاید مهمترین جمله استاندار درباره آینده حملونقل هوایی استان، اشاره او به راهاندازی شرکت هواپیمایی «مس» بود؛ موضوعی که آن را یکی از افقهای استان دانست و گفت: «کرمان مسایر را خواهد دید.»
رفسنجان؛ فرودگاهی که باید اعتماد را برگرداند
احمد انارکیمحمدی، نماینده مردم رفسنجان و انار در مجلس، در مراسم آغاز مجدد پروازها، مسئله اصلی فرودگاه را فقط راهاندازی پرواز نمیدانست؛ بلکه بر ضرورت استمرار آن تأکید کرد.
به گفته او، پروازهای مقطعی و نبود پشتوانه پایدار در گذشته باعث آسیب دیدن اعتماد عمومی به فرودگاه شده بود. اینبار اما تلاش شده بر اساس آمار پرسنلی، میزان ترددهای کاری و تقاضای واقعی، فعالیت فرودگاه از پشتوانه بیشتری برخوردار باشد.
این نکته شاید مهمترین شرط موفقیت فرودگاه رفسنجان باشد: پرواز باید از یک اتفاق مناسبتی به یک خدمت پایدار تبدیل شود.
انارکیمحمدی همچنین تأکید کرد برقراری پروازها میتواند حدود ۱۰۰ کیلومتر از ترددهای جادهای پرخطر مسیر رفسنجان ـ کرمان را کاهش دهد.
از نگاه او، فرودگاه تنها برای مردم رفسنجان نیست و شهرهایی مانند انار، شهربابک و زرند نیز میتوانند از ظرفیت آن استفاده کنند.
برای آمادهسازی دوباره فرودگاه نیز عملیات عمرانی و نوسازی انجام شده؛ از بهسازی سالنهای ترانزیت و ورودی و خروجی گرفته تا رفع نواقص باند و تکمیل جاده دسترسی.
هدف بعدی نیز توسعه مقاصد پروازی است؛ از مشهد مقدس و کیش و قشم تا در ادامه مسیرهای زیارتی عتبات.
استاندار کرمان نیز در همین مراسم، برقراری پرواز مشهد را یکی از مطالبات جدی مردم رفسنجان عنوان کرد و ابراز امیدواری کرد این فرودگاه بتواند به مبدأ و مقصد پروازهای مختلف تبدیل شود.
پایان سفر؛ یک باند، یک پرواز و یک آزمون بزرگ
سفر هفته دولت وزیر صمت و استاندار کرمان به شهربابک و رفسنجان، در ظاهر مجموعهای از افتتاحها و بازدیدها بود؛ اما در نگاه دقیقتر، سه تصویر متفاوت از توسعه استان را کنار هم قرار داد.
در ایثار نصر، صحبت از صنایع کوچک، دانشبنیان و شهرک صنعتی هوشمند بود.
در شهربابک، توسعه زنجیره ارزش مس، تأمین انرژی، ریل، جاده و مسئولیت اجتماعی در مرکز توجه قرار گرفت؛ در کنار مطالباتی جدی درباره آب، محیطزیست و زیرساخت.
و در رفسنجان، توسعه از آسمان دنبال شد؛ فرودگاهی که قرار است اینبار نه برای چند پرواز مقطعی، بلکه به عنوان یک زیرساخت پایدار اقتصادی و ارتباطی فعالیت کند.
شاید مهمترین جمعبندی این سفر همین باشد: کرمان برای رسیدن به جایگاههای بالاتر اقتصادی، تنها به افتتاح پروژههای بزرگ نیاز ندارد؛ پایداری پروژهها، تکمیل زنجیره ارزش، حل مسائل محیطزیستی، تأمین آب و انرژی، تقویت زیرساختهای اجتماعی و بازگرداندن اعتماد مردم به خدمات عمومی، حلقههایی هستند که باید همزمان به یکدیگر متصل شوند.
از این منظر، نخستین پرواز رفسنجان را میتوان پایان نمادین این سفر دانست؛ هواپیما از زمین بلند شد، اما موفقیت واقعی زمانی خواهد بود که این پروازها ادامه پیدا کنند و فرودگاه رفسنجان به همان چیزی تبدیل شود که در این سفر برای آن هدفگذاری شد: یک پایگاه پروازی فعال و پایدار برای رفسنجان و منطقه.
